دوره متوسطه دوم دخترانه - تربت حیدریه
امروز    ساعت:
ویژه ها
Untitled 2
نظر سنجی
مقالات اساتید ---> انواع پلاسما - شماره دو { - }

در این قسمت از مقاله‌ی پلاسما، به بررسی نمونه هایی از پلاسماهای طبیعی می‌پردازیم که می‌تواند به طور مستقیم یا غیرمسقیم بر زندگی ما تاثیر بگذارد.

پلاسمای جو

•یونوسفر

یونوسفر (Ionosphere)نزدیکترین پلاسما به کره زمین است که ازارتفاع 150 کیلومتری سطح زمین شروع شده و تا ارتفاع‌های بالاتر ادامه می‌یابد. این لایه، توسط پرتوهای ایکس و فرابنفش و همچنین بادهای خورشیدی یونیزه می‌شود. اگرچه خورشید مهم‌ترین عامل یونیزه‌شدن یونوسفراست، اما پرتوهای کیهانی نیز در این عمل سهیم‌اند.

شدت یونیزاسیون در تمام قسمت‌های یونوسفر یکسان نیست، بنابراین تراکم الکترون و یون در ارتفاع‌های مختلف آن، متفاوت است.

یونوسفر به دلیل اینکه امواج رادیویی با فرکانسهای بیش از ۳۰ مگاهرتز (بین امواج رادار و تلویزیون) را از خودعبور می‌دهد، در ارتباطات رادیویی اهمیت بسزایی دارد.

•شفق قطبی

شفق قطبی (Aurora) یکی از پدیده‌های جوی کره زمین است که به صورت نورهای رنگی و متحرک، در عرض‌ جغرافیایی نزدیک به دو قطب زمین، به طور طبیعی در آسمان دیده می‌شود.

شفق قطبی نوعی پلاسما است که دراثریونیزاسیون ایجاد می‌شود. این پدیده دراثر برخورد ذرات باردار بادهای خورشیدی و یونیزه شدن مولکول‌های موجود در یونسفر زمین به وجود می‌آید.

•مگنتوسفر

منطقه ای از فضا که در آن حرکت ذرات باردار تحت کنترل میدان مغناطیسی زمین است مگنتوسفر (magnetosphere) نامیده می شود. این منطقه شبیه به قطره اشکی است که نقطه شروع آن نزدیک خورشید بوده و به سمت زمین گسترده می شود. به بیان دیگر حوزه مغناطيسي زمين و ذرات و فضاي داخل اين حوزه مگنتوسفر نامیده می‌شود. میدان مغناطیسی زمین فراتر از این منطقه مغلوب میدان مغناطیسی خورشید می گردد.

مگنتوسفر ساختاری پلاسمایی دارد و ذرات بارداری را که از فضا به سمت زمین پرتاب می‌شود، منحرف می‌کند. برخی از این ذرات در نقاط بیرونی میدان مغناطیسی زمین به دام افتاده و كمربندهای تشعشعی وان آلن را تشكیل می‌دهند. این کمربندها مانند یک کمربند ایمنی، حافظ امنیت زمین در مقابل اشعه‌های خطرناک و ذرات باردار خورشیدی است.

كمربندهای وان آلن از دو لایه حلقوی شكل هم مركز تشكیل شده اند. حلقه داخلی در 3000 كیلومتری زمین قرار گرفته و حلقه بیرونی كه بزرگ‌تر و عریض‌تر است در 15000 كیلومتری زمین قرار دارد.

اغلب ذرات باردار، پروتون‌ها و الكترون‌هایی كه احتمالا از خورشید می‌آیند، در كمربند بیرونی به دام می‌افتند. فضانوردان درفاصله‌های امنی در زیر این كمربند‌های تشعشعی قرار می‌گیرند.

•بادهای خورشیدی

خورشید منظومه شمسی، منبع نیرومندی از جریان مداوم پلاسما به صورت باد خورشیدی است. بادهای خورشیدی (Solar wind) جریانی از ذرات باردار پرانرژی (عمدتا الکترون، پروتون و ذرات آلفا) هستند که از طرف خورشید در تمام جهات در فضا ساطع شده و در برخورد با سطوح فوقانی جو زمین، باعث ایجاد شفق قطبی و حتی گاهی تداخل جریان‌های برق و سیستم‌های ارتباطی می‌شوند.

طوفان خورشیدی بسته به شدتی که دارد می‌¬تواند پیامدهای مختلفی داشته باشد. مثلاً بر سیستم¬‌های ارتباط مخابراتی، موقعیت¬‌یابی و ناوبری اثر مخرب دارد. بر عملکرد ماهواره¬‌های اطراف زمین تأثیر دارد و حتی می¬‌تواند برای فضانوردان یا موجودات زنده، مثلاً برای پرندگانی که از میدان مغناطیسی زمین برای جهت¬‌یابی استفاده می¬‌کنند، خطرناک باشد. ارتباطات رادیویی که با استفاده از لایه¬‌ی یونوسفر اطراف زمین برقرار می¬‌شود به¬‌راحتی در اثر وقوع طوفان خورشیدی دچار اختلال می‌¬شود. علاوه‌¬بر این‌ها، افزایش شدت تابش‌¬های خورشید در محدوده‌¬ی پرتوهای پرانرژی، اثرات منفی بر سلامتی انسان دارد.

مگنتوسفر از زمین در برابر باد خورشیدی محافظت می‌کند.

سیاره‌ها

مطالعات نشان می‌دهد که در دیگر سیاره‌های منظومه شمسی نظیر مشتری، زحل، اورانوس و نپتون نیز باید پلاسمای یونوسفر وجود داشته باشد. فضای بین سیاره‌ای نیز از پلاسمای بین سیاره‌ای در حال انبساط پر شده که دربرگیرنده‌ی یک میدان مغناطیسی ضعیف است.

آتش

شعله آتش نمونه یک پلاسمای طبیعی است. آتش از یون‌ها و الکترون‌هایی تشکیل شده که با افزایش دمای شعله، تعدادشان بیشتر می‌شود.

صاعقه

بر اثر برخورد ابرهای دارای بارهای غیر همنام ، واکنشهای الکتریکی شدیدی به صورت نور و صدا اتفاق می‌افتد که صاعقه یا رعد و برق نام دارد .

این پدیده یک تخلیه ی الکتریکی شدید و بسیار سریع در هواست که منجر به ایجاد حالت پلاسما می‌شود.

مثال‌های بالا همه نمونه‌هایی از پلاسما است که هر کدام به شکلی در حیات ما بر روی کره زمین تاثیرگذار است.

اما یکی از مهمترین نمونه‌های پلاسما که هر روز و هر لحظه با آن زندگی می‌کنیم و برای ادامه حیات به شدت به آن نیازمندیم، پلاسمای خون است.

پلاسمای خون

اگر گلبول های مختلف خون از آن جدا شود آنچه که باقی می ماند مایعی شفاف است که پلاسما نامیده می‌شود. ( پلاسما برگرفته از واژه‌ای یونانی به معنای ژله یا ماده‌ی‌ قابل شکل‌گیری است.) یعنی پلاسمای خون، قسمت مایع خون و فاقد سلول‌های خونی است.

هر فرد بالغ حدود 5 لیتر خون دارد. عناصر سلولی حدود 44% حجم خون را تشکیل می دهد که شامل

گلبولهای قرمز (مسئول‌ اکسیژن رسانی به سلول های بدن )

گلبولهای سفید (مسئول دفاع از بدن در مقابل عوامل خارجی)

و پلاکتها (مسئول انعقاد خون) می‌شود. این عناصر در پلاسما شناورند.

•اجزای پلاسمای خون

پلاسما 56%حجم خون را تشکیل می دهد، که 90% آن آب و 10% بقیه شامل املاح، قند، چربی و پروتئین هایی نظیر فاکتور های انعقادی، آنتی بادیها و .... می شود. همین اجزای بسیار مهم پلاسما است که در تولید داروهای حیاتی برای بسیاری از بیماری‌ها و درمان آن‌ها کاربرد دارد.

•یون‌های پلاسمای خون

یون سدیم، کاتیون اصلی(یون مثبت) و یون کلر، آنیون اصلی(یون منفی) پلاسما است .غلظت کاتیون‌ها و آنیون‌های پلاسما کاملاً متعادل است.

یون‌های معدنی پلاسما در حفظ موازنه نمک، PH و فشار اسمزی بین پلاسما و آب میان بافتی و سلول‌های بافت‌ها دخالت دارند.

در مقالات بعدی، ویژگی‌های پلاسمای خون به طور کامل بیان شده و کاربردهای آن در زمینه تولید انواع داروها و درمان بیماری‌ها مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

ادامه دارد ...

ارائه دهنده: سمیه رحیم داد، دبیر فیزیک دبیرستان امام حسین علیه السلام تربت حیدریه

  • [نسخه قابل چاپ]
  • توسط: سرکارخانم سمیه رحیم داد
  • آدرس الکترونیک فرستنده: -
  • تاریخ ارسال: پنجشنبه 8 مرداد 1394
عالي بسيارخوب متوسط ضعيف

اين سايت تا كنون 539977 بازديدكننده داشته است
© تمامی حقوق این پایگاه
متعلق به موسسه فرهنگی آموزشی
امام حسین علیه السلام می باشد